Isuku yo mu kanwa: Umusanzu muto wibagiranye mu kurwanya indwara zitandura mu Rwanda
Mu gihe u Rwanda rukomeje gushyira imbaraga mu kurwanya indwara zitandura, isuku yo mu kanwa ikomeje kwibagirana nubwo ifite uruhare runini mu buzima rusange bw’abaturage. Ubushakashatsi butandukanye bwerekana ko kudakora isuku yo mu kanwa bifite ingaruka zikomeye ku buzima, harimo no kongera ibyago byo kurwara indwara zitandura nka diyabete, indwara z’umutima, ndetse n’ibindi.
Imibare yerekana icyuho mu isuku yo mu kanwa
Ubushakashatsi bwakozwe na Rwanda Biomedical Centre (RBC) mu 2021 bwerekanye ko 57% by’Abanyarwanda batarigera basura muganga w’amenyo na rimwe, kandi 11.5% gusa nibo basuye muganga mu mezi 12 ashize. Ibi byerekana ko abaturage benshi batita ku isuku yo mu kanwa kugeza igihe bababaye cyangwa bafite ibibazo bikomeye.
Ikindi kandi, ubushakashatsi bwagaragaje ko 67% by’Abanyarwanda boza amenyo nibura rimwe ku munsi, ariko abagera kuri 19.3% gusa nibo boza amenyo inshuro ebyiri ku munsi nk’uko byifuzwa.
Ingaruka ziterwa no kudakora isuku yo mu kanwa
Kudakora isuku yo mu kanwa bifite ingaruka nyinshi zirimo:
- Indwara z’amenyo: Ubushakashatsi bwakozwe mu 2018 bwerekanye ko hafi 64.9% by’abaturage bafite ikibazo cyo gucukuka kw’amenyo, naho 54.3% bafite amenyo acukutse ataravurwa.
- Indwara z’ishinya: Kudakora isuku yo mu kanwa bitera indwara z’ishinya, zishobora gutera ibindi bibazo bikomeye ku buzima rusange.
- Indwara zitandura: Kudakora isuku yo mu kanwa byongera ibyago byo kurwara indwara zitandura nka diyabete, indwara z’umutima, ndetse n’indwara z’ubuhumekero.
Imbogamizi mu gukwirakwiza isuku yo mu kanwa
Abaturage benshi, cyane cyane abo mu bice by’icyaro, bafite imbogamizi zitandukanye zirimo:
- Kubura ibikoresho by’isuku: Ubushakashatsi bwagaragaje ko 78% by’abaturage bo mu byaro badafite cyangwa batagira uburoso bw’amenyo, naho 80.2% badafite uburoso bw’amenyo.
- Ubumenyi buke: Abaturage benshi bafite ubumenyi buke ku kamaro ko gukora isuku yo mu kanwa, bigatuma batayiha agaciro.
- Serivisi nke z’ubuvuzi bw’amenyo: Serivisi z’ubuvuzi bw’amenyo ziri cyane mu mijyi, bigatuma abatuye mu byaro batabona ubuvuzi bw’amenyo ku buryo bworoshye.
Gahunda ziriho zo guteza imbere isuku yo mu kanwa
RBC ifatanyije n’abandi bafatanyabikorwa, barimo Minisiteri y’Uburezi n’imiryango itegamiye kuri Leta, bashyizeho gahunda zitandukanye zo guteza imbere isuku yo mu kanwa, harimo:
- Gahunda y’isuku yo mu kanwa mu mashuri: Iyi gahunda igamije kwigisha abana bato akamaro ko gukora isuku yo mu kanwa, ndetse no kubaha ibikoresho by’isuku nk’uburoso bw’amenyo.
- Ubukangurambaga: Hakorwa ubukangurambaga butandukanye bugamije kwigisha abaturage akamaro ko gukora isuku yo mu kanwa, binyuze mu bitangazamakuru no mu bikorwa byo mu midugudu.
Icyo abaturage bavuga
Abaturage bamwe bagaragaje ko bamenye akamaro ko gukora isuku yo mu kanwa, ariko bakagira imbogamizi mu kubona ibikoresho by’isuku. Umwe mu baturage bo mu Karere ka Nyagatare yagize ati: “Nzi ko koza amenyo ari ingenzi, ariko kubona uburoso n’umuti w’amenyo biragoye kubera ubushobozi buke.”
