OTAN yiyemeje kongera ingengo y’imari ku bijyanye n’umutekano, Trump abyishimira nk’intsinzi ikomeye
Ibihugu bigize umuryango w’ubufatanye mu by’umutekano wa OTAN (NATO) byemeranyije kongera ingengo y’imari ishorwa mu rwego rwo kwivuna abanzi ikagera kuri 5% by’umusaruro mbumbe w’igihugu (GDP) bitarenze umwaka wa 2035. Ibi byemejwe nyuma y’amezi atari make Perezida Donald Trump w’u Burayi atanga igitutu kuri ibi bihugu asaba kongera uruhare rwabyo.
Iri tangazo ryasohowe nyuma y’inama yabereye i La Haye mu Buholandi, ryashyizweho umukono n’abakuru b’ibihugu na za guverinoma ba OTAN, aho bagarutse ku “bibazo bikomeye by’umutekano” isi ihanganye na byo muri iki gihe, by’umwihariko “ibibazo by’igihe kirekire byatewe n’Uburusiya” ndetse n’iterabwoba.
Perezida Trump, wanitabiriye iyi nama bwa mbere kuva mu 2019, yayishimye nk’intsinzi, agira ati: “Ni intsinzi ikomeye ku Burayi no ku Burengerazuba. Nshyigikiye Ingingo ya Gatanu y’amasezerano ya OTAN. Ni yo mpamvu ndi hano.”
Ingingo ya Gatanu y’aya masezerano ivuga ko igitero ku gihugu kimwe cya OTAN gifatwa nk’igitero kuri byose, ibintu byongeye gushimangirwa muri iri tangazo, nubwo mu gihe cyashize Trump yabaye nk’ucisha make ku bunyararibonye bw’iyi ngingo.
Nubwo ibihugu byose byiyemeje gushyira hamwe imbaraga, nk’uko byatangajwe na Mark Rutte, Umunyamabanga Mukuru mushya wa OTAN, iri tangazo risoza ntiryigeze rivuga mu buryo butaziguye igitero cy’Uburusiya kuri Ukraine—ikintu cyari cyaragarutsweho cyane mu nama yo mu mwaka ushize.
Rutte yagize ati: “Nta n’umwe ukwiye gushidikanya ku bushobozi dufite bwo kurengera umutekano w’ibihugu bigize uru runani. OTAN ni urunani rukomeye kandi rugezweho.”
Yashimye Trump uburyo yitwaye mu bijyanye n’intambara hagati ya Irani na Israel, avuga ko hari igihe “se wabo agomba gukoresha amagambo akomeye,” mu gihe Trump yari amaze kuvuga ko ibyo bihugu bibiri byarwanaga “nk’abana babiri mu kigo cy’ishuri.”
Nubwo hafashwe umwanzuro wo kongera ingengo y’imari, ibihugu nka Espagne, Ububirigi na Slovakia byagaragaje impungenge. Minisitiri w’Imari wa Espagne, Carlos Cuerpo, yavuze ko kugera ku ntego ya 2.1% ari urugamba rutoroshye, yongeraho ko ibiganiro byari bikoranywe igitutu. Gusa nyuma Perezida Pedro Sánchez yashyize umukono ku itangazo rya OTAN, avuga ko rifite “ubwitonzi, ubwumvikane, kandi rijyanye n’igihe.”
Ububirigi bwavuze ko bishobora kugorana ariko ko ari intego ifite ireme, mu gihe Perezida Peter Pellegrini wa Slovakia yemeje ko igihugu cye “kitazaba inzitizi” mu gushyira mu bikorwa ibyemejwe.
Nyuma y’inama, Trump yabonanye na Perezida Volodymyr Zelensky wa Ukraine, aho yagaragaje ko kugera ku masezerano yo guhagarika intambara bikiri “bikomeye kurusha uko yari abyiteze.” Yavuze ko ashobora gushyigikira Ukraine mu buryo bwihariye bwo kwirwanaho mu kirere.
Ati: “Zelensky afite ikibazo gikomeye ariko ni umuntu mwiza. Maze kuvugana na Putin kenshi. Namusabye ubufasha kuri Irani, ariko nanamubwiye ko dukeneye ubufasha ku bijyanye n’ibikorwa bya gisirikare by’Uburusiya.”
Mu itangazo ryasinywe n’ibihugu byose bya OTAN, byashimangiye ko inkunga ku bijyanye no kwivuna abanzi ku ruhande rwa Ukraine izakomeza, kuko umutekano wayo “ufasha n’uwacu.” Bivuze ko igice cy’ingengo y’imari y’uru runani kizajya kigenerwa by’umwihariko ibikorwa bigamije kurengera Kyiv.
Minisitiri w’Intebe mushya w’u Bwongereza, Sir Keir Starmer, na we yashimangiye agaciro k’ubu bufatanye, agira ati: “Turi mu isi ihindagurika. Ubu ni igihe cyo kwerekana ko OTAN ari iy’ubumwe n’imbaraga. Twaguwe kurusha mbere, kandi dufite ubushobozi buruta ubwo twagiraga mu myaka yashize.”
